เวลาที่เราเครียด ร่างกายจะเข้าสู่ภาวะเตรียมรับมือกับสถานการณ์ โดยมีการหลั่งฮอร์โมน เช่น อะดรีนาลีน (Adrenaline) และคอร์ติซอล (Cortisol) ซึ่งมีผลต่อหลายระบบของร่างกาย ถ้าเกิดขึ้นชั่วคราว ร่างกายสามารถกลับเข้าสู่ภาวะปกติได้เมื่อเหตุการณ์ผ่านไป แต่ถ้าความเครียดเกิดขึ้นต่อเนื่องเป็นเวลานาน ผลที่ตามมาอาจเกี่ยวข้องทั้งกับระดับน้ำตาล ความดันโลหิต สุขภาพหัวใจ การนอน และพฤติกรรมการใช้ชีวิต
ทำไมเวลาเครียด ร่างกายจึงเปลี่ยนไป?
เมื่อสมองรับรู้ถึงความเครียดหรือภัยคุกคาม ร่างกายจะกระตุ้นสิ่งที่เรียกว่า Fight-or-Flight Response หรือภาวะเตรียม สิ่งที่เกิดขึ้นชั่วคราว ได้แก่
- หัวใจเต้นเร็วขึ้น
- หายใจเร็วขึ้น
- หลอดเลือดบางส่วนหดตัว
- ความดันโลหิตสูงขึ้น
- ร่างกายระดมพลังงานมาใช้
- ระดับน้ำตาลในเลือดอาจเปลี่ยนแปลง
ความเครียดกับเบาหวาน เกี่ยวข้องกันอย่างไร?
เมื่อร่างกายคิดว่ากำลังเผชิญภัย จะมีการเตรียมพลังงานให้พร้อมใช้งาน หนึ่งในวิธีนั้นคือการทำให้มีกลูโคสหรือน้ำตาลอยู่ในกระแสเลือดมากขึ้น เพื่อให้สมองและกล้ามเนื้อนำไปใช้ได้อย่างรวดเร็ว สำหรับคนที่เป็นเบาหวาน ระบบควบคุมระดับน้ำตาลทำงานผิดปกติอยู่แล้ว การตอบสนองต่อความเครียดจึงอาจทำให้ระดับน้ำตาลเปลี่ยนแปลงได้มากขึ้น
ความเครียดกับความดันโลหิต เกี่ยวข้องกันอย่างไร?
เมื่อเกิดความเครียด ร่างกายหลั่งฮอร์โมนที่ทำให้หัวใจเต้นเร็วขึ้น หลอดเลือดหดตัว และความดันโลหิตเพิ่มขึ้นชั่วคราว เมื่อเหตุการณ์ที่ทำให้เครียดผ่านไป ความดันมักกลับเข้าใกล้ระดับเดิม
ความเครียดกับโรคหัวใจ เกี่ยวข้องกันอย่างไร?
หัวใจเป็นอีกระบบที่ตอบสนองต่อความเครียดโดยตรง สุขภาพจิตและความเครียดสามารถสัมพันธ์กับปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด ในช่วงที่เครียด
- หัวใจเต้นเร็วขึ้น
- ความดันเพิ่มขึ้นชั่วคราว
- ร่างกายอยู่ในภาวะตื่นตัว
- การนอนอาจแย่ลง
- พฤติกรรมสุขภาพอาจเปลี่ยนไป
ความเครียดอาจกระทบหัวใจผ่าน “พฤติกรรม” ด้วย
เมื่อเครียดต่อเนื่อง บางคนอาจ
- สูบบุหรี่มากขึ้น
- กินมากเกินไป
- เลือกอาหารที่ไม่เหมาะสม
- ไม่ออกกำลังกาย
- ดื่มแอลกอฮอล์มากขึ้น
- นอนหลับไม่เพียงพอ
- รับประทานยาไม่สม่ำเสมอ
พฤติกรรมเหล่านี้ล้วนเกี่ยวข้องกับปัจจัยเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือด ความเครียดไม่ได้กระทบหัวใจเพียงผ่านฮอร์โมนเท่านั้น แต่ยังอาจกระทบผ่านสิ่งที่เราทำในช่วงที่กำลังเครียดด้วย
ถ้ามีโรคประจำตัวอยู่แล้ว ควรจัดการความเครียดอย่างไร?
สิ่งที่ทำได้คือช่วยให้ร่างกายและพฤติกรรมสุขภาพได้รับผลกระทบน้อยลง เช่น
- รับประทานยาตามแผนการรักษา ไม่หยุดยาเองเพราะช่วงนั้นเครียดหรือยุ่ง
- นอนให้เพียงพอ เพราะการนอนและความเครียดส่งผลต่อกัน
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ตามความเหมาะสมของสุขภาพ
- กินอาหารให้เป็นเวลา โดยเฉพาะผู้ที่เป็นเบาหวาน
- ลดการใช้บุหรี่หรือแอลกอฮอล์เพื่อคลายเครียด
- ติดตามค่าที่จำเป็น เช่น น้ำตาลหรือความดันตามคำแนะนำของแพทย์
- แบ่งเวลาพักระหว่างวัน ไม่ปล่อยให้ร่างกายอยู่ในภาวะตึงเครียดต่อเนื่อง
- พูดคุยกับคนที่ไว้ใจ หรือขอความช่วยเหลือเมื่อรู้สึกว่ารับมือคนเดียวไม่ไหว
อ่านเพิ่มเติม: วิธีจัดการความเครียดที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน
สรุป
ความเครียดเรื้อรังสามารถเกี่ยวข้องกับเบาหวาน ความดันโลหิต และสุขภาพหัวใจได้หลายทาง ทั้งจากการตอบสนองของฮอร์โมนและการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมสุขภาพ ในผู้เป็นเบาหวาน ความเครียดอาจทำให้ระดับน้ำตาลแกว่งและดูแลโรคได้ยากขึ้น ขณะที่ความเครียดสามารถทำให้ความดันเพิ่มขึ้นชั่วคราว และอาจส่งผลต่อพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือด สำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัว การจัดการความเครียดจึงควรทำควบคู่กับการกินยา การติดตามค่าต่าง ๆ การนอน อาหาร และการออกกำลังกายอย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
Q: เครียดทำให้น้ำตาลขึ้นได้จริงไหม?
A: ได้ในบางคน ฮอร์โมนที่ร่างกายหลั่งในช่วงที่เกิดความเครียดสามารถทำให้ระดับน้ำตาลเปลี่ยนแปลงได้ โดย CDC ระบุว่าความเครียดสามารถทำให้ระดับน้ำตาลเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างคาดเดาได้ยากในผู้ที่เป็นเบาหวาน
Q: เครียดแล้วความดันขึ้น เป็นเรื่องปกติไหม?
A: ความเครียดสามารถทำให้หัวใจเต้นเร็วและความดันสูงขึ้น ชั่วคราว ได้ เมื่อความเครียดผ่านไป ความดันมักกลับเข้าใกล้ระดับเดิม แต่หากวัดได้สูงซ้ำ ๆ ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากความเครียดอย่างเดียว ควรติดตามและประเมินเพิ่มเติม
Q: ความเครียดทำให้เป็นโรคหัวใจไหม?
A: ยังไม่ควรสรุปว่าความเครียดเพียงอย่างเดียวทำให้เกิดโรคหัวใจโดยตรง ความสัมพันธ์มีหลายกลไกและยังมีส่วนที่ต้องศึกษาเพิ่มเติม แต่ความเครียดสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและพฤติกรรมหลายอย่างที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงโรคหัวใจ
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
