Burnout หรือภาวะหมดไฟจากการทำงาน คือภาวะที่เกิดจากความเครียดเรื้อรังในที่ทำงานที่ไม่ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม จนรู้สึกหมดพลัง เริ่มถอยห่างหรือมีความรู้สึกด้านลบต่องาน และรู้สึกว่าประสิทธิภาพในการทำงานของตัวเองลดลง WHO จัดภาวะ Burnout ไว้ใน ICD-11 ในฐานะ ปรากฏการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการทำงาน (Occupational Phenomenon) ไม่ได้จัดเป็นโรคหรือภาวะทางการแพทย์โดยตรง และระบุชัดว่า Burnout ใช้กับบริบทของการทำงาน ไม่ควรนำไปใช้เรียกความเหนื่อยล้าจากทุกเรื่องในชีวิต
Burnout มีอาการสำคัญอะไรบ้าง?
WHO อธิบาย Burnout ผ่าน 3 องค์ประกอบหลัก ซึ่งสามารถแปลให้เข้าใจง่ายได้ดังนี้
1. หมดพลังและเหนื่อยล้า รู้สึกว่าไม่มีแรงสำหรับการทำงานเหมือนเดิม แม้บางครั้งจะพักแล้วก็ยังรู้สึกเหนื่อย อาจรู้สึกว่า
- ตื่นมาแล้วไม่อยากไปทำงาน
- ต้องฝืนตัวเองเพื่อเริ่มงาน
- หมดแรงตั้งแต่ยังไม่จบวัน
- รู้สึกเหนื่อยทั้งทางร่างกายและอารมณ์
2. เริ่มถอยห่างจากงาน จากงานที่เคยสนใจ อาจเริ่มรู้สึกว่าไม่อยากยุ่ง ไม่อยากมีส่วนร่วม หรือเกิดทัศนคติด้านลบต่อสิ่งที่ทำ บางคนอาจเริ่มรู้สึกเฉยชา หงุดหงิดง่าย หรือไม่อยากพูดคุยกับเพื่อนร่วมงานและลูกค้า
3. รู้สึกว่าตัวเองทำงานได้ไม่ดีเหมือนเดิม อาจรู้สึกว่างานที่ทำไม่มีคุณค่า หรือรู้สึกว่าตัวเองไม่เก่งเหมือนเดิม ทั้งที่ความสามารถจริงอาจไม่ได้ลดลงมากเท่าที่รู้สึก WHO เรียกองค์ประกอบนี้ว่า Reduced Professional Efficacy หรือความรู้สึกว่าประสิทธิภาพในการทำงานลดลง
Burnout ต่างจากความเครียดทั่วไปอย่างไร?
| ความเครียด (Stress) | Burnout | |
|---|---|---|
| เกิดจากอะไร? | เกิดได้จากหลายเรื่อง เช่น งาน เงิน ครอบครัว หรือสุขภาพ | เกี่ยวข้องกับความเครียดเรื้อรังจากการทำงาน |
| ความรู้สึกหลัก | กดดัน ตึงเครียด หรือรู้สึกว่ามีเรื่องต้องจัดการมากเกินไป | หมดพลัง ถอยห่างจากงาน และรู้สึกว่าตัวเองทำงานได้ไม่ดี |
| เมื่อได้พัก | ความเครียดบางประเภทอาจลดลงเมื่อปัญหาคลี่คลายหรือได้พัก | อาจรู้สึกว่าแม้พักแล้วก็ยังไม่ฟื้นเหมือนเดิม |
| ความสัมพันธ์กับงาน | ยังอาจอยากทำงานให้สำเร็จ แต่รู้สึกกดดันมาก | อาจเริ่มเฉยชา ถอยห่าง หรือมีความรู้สึกด้านลบต่องาน |
| ขอบเขต | เกิดได้ในหลายด้านของชีวิต | WHO ใช้คำนี้เฉพาะบริบทการทำงาน |
ปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงภาวะ Burnout?
- ภาระงานมากเกินไป มีงานจำนวนมาก ต้องทำหลายอย่างพร้อมกัน หรือมีเวลาจำกัดจนแทบไม่มีช่วงพัก
- ควบคุมงานของตัวเองได้น้อย ไม่มีอำนาจตัดสินใจเกี่ยวกับวิธีทำงาน เวลา หรือสิ่งที่รับผิดชอบ
- หน้าที่และความคาดหวังไม่ชัดเจน ไม่แน่ใจว่าต้องทำอะไร เป้าหมายเปลี่ยนบ่อย หรือได้รับคำสั่งที่ขัดแย้งกัน
- ขาดแรงสนับสนุนในที่ทำงาน รู้สึกว่าต้องรับมือกับปัญหาคนเดียว หรือไม่ได้รับความช่วยเหลือจากหัวหน้าและเพื่อนร่วมงาน
- มีความขัดแย้งในที่ทำงาน เช่น ปัญหากับหัวหน้า เพื่อนร่วมงาน ลูกค้า หรือบรรยากาศการทำงานที่ตึงเครียด
- รู้สึกว่างานไม่คุ้มค่ากับสิ่งที่ทุ่มเท ทำงานหนักแต่ไม่เห็นคุณค่า ไม่ได้รับการยอมรับ หรือรู้สึกว่าสิ่งที่ทำไม่มีความหมาย
- งานกินพื้นที่ชีวิตมากเกินไป ทำงานต่อเนื่องจนไม่มีเวลาพัก ไม่มีเวลาส่วนตัว หรือไม่สามารถแยกเวลางานออกจากเวลาชีวิตได้
Burnout ส่งผลต่อร่างกายหรือไม่?
Burnout เกิดในบริบทของความเครียดจากงานที่เรื้อรัง จึงอาจพบอาการทางร่างกายร่วมด้วย เช่น ปัญหาการนอน ปวดศีรษะ อาการทางกระเพาะหรือลำไส้ และความเหนื่อยล้า และหากมีอาการทางกายต่อเนื่อง ควรตรวจหาสาเหตุทางร่างกายด้วย เพราะโรคหลายชนิดสามารถทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้
เมื่อไรควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ?
หากรู้สึกเหนื่อยจากงานเป็นครั้งคราว และอาการดีขึ้นหลังได้พัก อาจยังเป็นความเหนื่อยหรือความเครียดทั่วไป แต่ควรพิจารณาปรึกษาแพทย์ นักจิตวิทยา หรือผู้เชี่ยวชาญ หากมีอาการเหล่านี้
- รู้สึกหมดพลังจากงานต่อเนื่อง
- เริ่มไม่อยากไปทำงานหรือถอยห่างจากงานมากขึ้น
- ประสิทธิภาพในการทำงานหรือสมาธิลดลงอย่างชัดเจน
- อาการเริ่มกระทบชีวิตนอกเวลางาน เช่น นอนไม่หลับ หงุดหงิดง่าย ไม่มีแรงทำกิจกรรม หรือความสัมพันธ์กับคนรอบตัวได้รับผลกระทบ
- มีอาการเศร้า หมดหวัง หรือไม่สนใจสิ่งที่เคยชอบ
- รู้สึกว่าไม่สามารถรับมือกับสถานการณ์ได้แล้ว
สรุป
Burnout คือภาวะหมดไฟที่สัมพันธ์กับความเครียดเรื้อรังจากการทำงานที่ไม่ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม โดย WHO ระบุลักษณะสำคัญ 3 ด้าน คือ หมดพลัง ถอยห่างหรือรู้สึกด้านลบต่องาน และรู้สึกว่าประสิทธิภาพในการทำงานลดลง หากพักแล้วไม่ดีขึ้น เริ่มรู้สึกหมดพลังกับงานอย่างต่อเนื่อง หรืออาการกระทบการนอน อารมณ์ และชีวิตประจำวัน ควรทบทวนทั้งภาระงานและสุขภาพของตนเอง พร้อมขอความช่วยเหลือเมื่อจำเป็น
คำถามที่พบบ่อย
Q: Burnout เป็นโรคหรือไม่?
A: WHO จัด Burnout เป็น Occupational Phenomenon หรือปรากฏการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการทำงาน ไม่ได้จัดเป็นโรคหรือภาวะทางการแพทย์ใน ICD-11
Q: Burnout เกิดจากเรื่องครอบครัวได้ไหม?
A: ตามนิยามของ WHO คำว่า Burnout ใช้เฉพาะบริบทของการทำงาน หากรู้สึกหมดแรงจากการดูแลครอบครัวหรือความเครียดด้านอื่น อาจมีคำเรียกหรือกรอบอธิบายอื่น แต่ไม่ใช่ Burnout ตามนิยาม ICD-11
Q: พักผ่อนแล้วไม่หายเหนื่อย แปลว่า Burnout หรือไม่?
A: ยังสรุปไม่ได้ เพราะอาการเหนื่อยเกิดได้จากการนอนไม่พอ ภาวะสุขภาพทางกาย ภาวะซึมเศร้า หรือปัจจัยอื่น ๆ แต่หากเกิดร่วมกับความรู้สึกหมดพลัง ถอยห่างจากงาน และรู้สึกว่าประสิทธิภาพในการทำงานลดลงต่อเนื่อง ควรเริ่มประเมินปัจจัยจากงานและสุขภาพร่วมกัน
Q: Burnout หายได้หรือไม่?
A: สามารถดีขึ้นได้ โดยเฉพาะเมื่อสามารถจัดการต้นเหตุของความเครียดจากงานและมีเวลาฟื้นตัวอย่างเพียงพอ แนวทางอาจรวมถึงการปรับภาระงาน เพิ่มการควบคุมงาน ขอแรงสนับสนุน ดูแลการนอน ออกกำลังกาย และขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญเมื่อจำเป็น
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
