อาการตับอักเสบไม่ได้มีเฉพาะตัวเหลือง ตาเหลือง ในระยะแรกบางคนอาจมีเพียงอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน มีไข้ หรือไม่สบายท้อง ขณะที่บางคนไม่มีอาการเลย โดยเฉพาะผู้ที่มีการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ B หรือ C เรื้อรัง จึงไม่สามารถใช้เพียงอาการตัดสินได้ว่ามีหรือไม่มีตับอักเสบ
อาการตับอักเสบที่พบได้ มีอะไรบ้าง?
ตับมีหน้าที่สำคัญหลายอย่าง เช่น การเปลี่ยนสารอาหารให้ร่างกายนำไปใช้ การกำจัดสารบางชนิดออกจากเลือด และการสร้างน้ำดี เมื่อตับเกิดการอักเสบ อาการจึงเกิดขึ้นได้หลายรูปแบบ และบางอาการไม่จำเพาะกับโรคตับ อาการที่อาจพบ ได้แก่
- อ่อนเพลีย ไม่มีแรง เป็นอาการที่พบได้ แต่ไม่จำเพาะกับตับอักเสบ
- เบื่ออาหาร รู้สึกไม่อยากรับประทานอาหารเหมือนปกติ
- คลื่นไส้หรืออาเจียน
- มีไข้หรือรู้สึกไม่สบายตัว พบได้ในตับอักเสบจากไวรัสบางชนิด
- ปวดหรือไม่สบายบริเวณท้อง โดยอาจรู้สึกบริเวณด้านขวาบนของช่องท้อง ซึ่งเป็นตำแหน่งของตับ
- ปัสสาวะสีเข้ม อาจมีลักษณะเข้มกว่าปกติ
- อุจจาระสีซีดกว่าปกติ
- ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือดีซ่าน
- ปวดข้อ พบได้ในไวรัสตับอักเสบบางชนิด
WHO ระบุว่าไวรัสตับอักเสบ A–E สามารถทำให้เกิดอาการ เช่น ไข้ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ ไม่สบายท้อง ปัสสาวะสีเข้ม และตัวเหลืองตาเหลืองได้ แต่ผู้ติดเชื้อจำนวนมากมีอาการเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีอาการเลย
ทำไมตับอักเสบถึงทำให้ตัวเหลือง ตาเหลือง?
อาการตัวเหลือง ตาเหลือง หรือดีซ่าน (Jaundice) เกิดจากการมีสารที่เรียกว่า บิลิรูบิน (Bilirubin) สะสมในเลือดมากกว่าปกติ โดยทั่วไปบิลิรูบินเกิดขึ้นจากกระบวนการสลายเม็ดเลือดแดง จากนั้นตับจะนำมาผ่านกระบวนการและขับออกทางน้ำดี เมื่อเซลล์ตับเกิดการอักเสบหรือการขับน้ำดีผิดปกติ กระบวนการจัดการบิลิรูบินอาจได้รับผลกระทบ ทำให้ระดับบิลิรูบินในเลือดสูงขึ้นและเห็นเป็นสีเหลืองบริเวณตาขาวหรือผิวหนัง อย่างไรก็ตาม ตัวเหลืองตาเหลืองไม่ได้เกิดจากตับอักเสบเพียงสาเหตุเดียว ความผิดปกติของทางเดินน้ำดี ถุงน้ำดี ตับอ่อน หรือภาวะที่มีการสลายเม็ดเลือดแดงมากผิดปกติก็ทำให้เกิดดีซ่านได้เช่นกัน จึงต้องหาสาเหตุให้ชัดเจน
ไม่มีอาการเลย เป็นตับอักเสบได้ไหม?
เป็นได้ ผู้ที่มีตับอักเสบไม่ได้จำเป็นต้องมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปวดบริเวณตับเสมอไป โดยเฉพาะไวรัสตับอักเสบ B และ C เรื้อรัง ซึ่งสามารถอยู่ในร่างกายเป็นเวลานานโดยไม่มีอาการชัดเจน
อาการตับอักเสบเฉียบพลันกับเรื้อรังต่างกันอย่างไร?
- ตับอักเสบเฉียบพลัน เกิดขึ้นในช่วงเวลาค่อนข้างสั้น หากมีอาการ อาจเห็นความเปลี่ยนแปลงชัด เช่น อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ ไข้ ปวดท้อง ปัสสาวะเข้ม หรือตัวเหลืองตาเหลือง
- ตับอักเสบเรื้อรัง สามารถดำเนินไปอย่างเงียบ ๆ ผู้ป่วยอาจไม่มีอาการเป็นเวลาหลายปี จนกระทั่งตับได้รับความเสียหายมากขึ้นหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ตับแข็ง
อาการแบบไหนควรรีบรับการประเมิน?
หากมีอาการตัวเหลืองหรือตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้มผิดปกติ อุจจาระสีซีด เบื่ออาหาร คลื่นไส้อาเจียน หรืออ่อนเพลียมากผิดปกติ โดยเฉพาะเมื่อเกิดหลายอาการร่วมกัน ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ ไม่ควรสรุปด้วยตนเองว่าเป็นตับอักเสบจากไวรัส หากมีอาการรุนแรง เช่น ซึม สับสน ตัวเหลืองตาเหลืองมากขึ้น ท้องบวม หรือมีเลือดออกผิดปกติ ควรเข้ารับการดูแลโดยเร็ว เพราะอาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของตับที่รุนแรงหรือภาวะแทรกซ้อนอื่นได้
สรุป
อาการตับอักเสบมีได้หลายลักษณะ ตั้งแต่อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ปวดหรือไม่สบายท้อง ปัสสาวะสีเข้ม ไปจนถึงตัวเหลืองตาเหลือง อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีตับอักเสบบางรายอาจไม่มีอาการ โดยเฉพาะการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ B หรือ C เรื้อรัง จึงไม่ควรใช้การสังเกตอาการเพียงอย่างเดียวในการประเมินโรค หากมีอาการผิดปกติหรือมีปัจจัยเสี่ยง การตรวจหาสาเหตุอย่างเหมาะสมจะช่วยให้ทราบความผิดปกติและวางแนวทางดูแลได้ถูกต้องตั้งแต่ระยะแรก
คำถามที่พบบ่อย
Q: ตับอักเสบต้องตัวเหลือง ตาเหลืองทุกคนไหม?
A: ไม่จำเป็น ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งไม่มีอาการดีซ่าน และผู้ที่มีไวรัสตับอักเสบเรื้อรังอาจไม่มีอาการเลย ตัวอย่างเช่น CDC รายงานว่าดีซ่านเกิดเพียงประมาณ 20–30% ของผู้ที่มีอาการจากการติดเชื้อ HCV เฉียบพลัน
Q: ปัสสาวะสีเข้มแปลว่าเป็นตับอักเสบหรือไม่?
A: ไม่เสมอไป ปัสสาวะสีเข้มเกิดได้จากหลายสาเหตุ รวมถึงภาวะขาดน้ำ แต่หากปัสสาวะเข้มร่วมกับตัวเหลือง ตาเหลือง อุจจาระซีด หรืออาการผิดปกติอื่น ควรได้รับการตรวจหาสาเหตุ
Q: อ่อนเพลียอย่างเดียวเป็นตับอักเสบได้ไหม?
A: อ่อนเพลียพบได้ในผู้ที่มีตับอักเสบ แต่เป็นอาการที่ไม่จำเพาะและเกิดจากโรคหรือภาวะอื่นได้อีกมาก จึงไม่สามารถวินิจฉัยตับอักเสบจากอาการอ่อนเพลียเพียงอย่างเดียว
บทความนี้ได้รับการตรวจสอบด้านเนื้อหาทางวิชาการโดย แพทย์แผนจีน (ผู้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีน)
